Orgelbouw

De orgelbouw: klassiek en modern!

De Griekse en de Romeinse oudheid kenden het waterorgel. Het windorgel is waarschijnlijk in de vroege middeleeuwen te Byzantium hieruit ontwikkeld. Het staat vast dat orgels als geschenk door keizers uit Constantinopel aan de Karolingen werden gegeven (o.m. in 757 door Constantijn V aan Pippijn de Korte). In de abdijen van West-Europa werden deze modellen nagebouwd en verbeterd. Deze orgels waren tot ca. 1400 blokwerken, dwz. het geluid werd voortgebracht door één grote, niet gedeelde mixtuur.

Tussen 1400 en 1500 bouwde men de dubbellade; men sloot een gedeelte van de bloklade af, de mixtuur werd in twee delen gesplitst, meestal de grondtoon en de eigenlijke mixtuur. De orgels hadden vaak verscheidene manualen en een pedaal. Omstreeks 1500 ontstonden vele nieuwe registers, doordat men de klank meer wilde differentiëren. Deze 'andere registers' konden slechts op de sleepladen separaat optreden. Zo ontstonden de verscheidene 'werken'. Omstreeks 1550 bezat het orgel de essentiële onderdelen die het nu nog bezit. Brabant en Vlaanderen stonden van de 15de tot begin 17de eeuw aan de spits van de orgelbouw, met orgelmakersgeslachten als de Langheduls in Vlaanderen en de Niehoffs in Noord-Brabant.

Het aantal 'werken' werd in de loop der jaren uitgebreid; grotere orgels hadden een hoofdwerk (boven het hoofd van de organist), een rugpositief (of klein werk, achter de rug van de organist), een bovenwerk (boven het hoofdwerk) en/of een borstwerk (onder het hoofdwerk), benevens een pedaal. Sommige orgels hadden een achter in de kast geplaatst zgn. echowerk, dat door zijn opstelling zachter klonk en waarmee men derhalve echo-effecten kon bereiken. Alleen bij moderne orgels met elektrische tractie is het mogelijk een echowerk op een betrekkelijk ver van het hoofdorgel verwijderd punt te plaatsen. Zeer grote orgels hebben als vierde of vijfde werk soms een zgn. kroonwerk dat uit solostemmen is samengesteld.

In de 18de eeuw hadden hoofdwerk, bovenwerk en/of borstwerk, alsmede rugpositief registers van alle families (prestanten, fluiten en tongwerken). Belangrijke orgelbouwersgeslachten uit de 17de en 18de eeuw waren Hagerbeer, Duyschot, Müller, Hinsz en Bätz in de Noordelijke Nederlanden, Van Haeghen, Forceville, Van Peteghem en De la Haye in de Zuidelijke Nederlanden, Scherer, Fritzsche, Compenius, Schnitger en Silbermann in Duitsland en De Héman, Lefèbvre en Clicquot in Frankrijk.

In de 19de eeuw kwamen er ook orgels in de nieuwgebouwde concertzalen, terwijl vele technische uitvindingen de windvoorziening verbeterden en de speelaard aanpasten aan de symfonische romantische muziek. Grote orgelbouwers uit de 19de eeuw waren o.m. Cavaillé-Coll in Frankrijk, Walcker in Duitsland en Willis in Engeland.

In het begin van de 20ste eeuw werden vele orgels volgens industriële normen vervaardigd. Na de Tweede Wereldoorlog greep men terug naar de oude bouw- en klankprincipes van ca. 1700. Een essentieel onderdeel van de hedendaagse orgelbouw is het conserveren en restaureren van oude instrumenten.

Fokker

Europa

Nederland

Adema's Kerkorgelbouw, Albert de Graaf, BAG (Enschede), Boogaard, Sander Booij, J.N. Breetvelt, Doornbos, Klaas Douwes, Henk van Eeken, Feenstra (Grootegast), Flentrop, Rudolf Garrels, Hendriksen & Reitsma, J.L. van den Heuvel, Klop Orgels, Knipscheer (Muiden), Knipscheer (Noordwijk), Hendrik Lindsen, Roelf Meijer, Flip Nijs, Van Oeckelen, Orgelmakers Van Oeckelen, Petrus van Oeckelen, Herman Pelgrim, Pels & Van Leeuwen, Pereboom & Leijser, Jan Proper, van der Putten B.V., Reil Orgelmakerij (Heerde), Jan Roeleveld, Hans van Rossum, Mense Ruiter (Zuidwolde, Gr.), Wilhelm Hendrikus Schölgens, Steendam Orgelmakerij, J. van der Vegt, Verschueren Orgelbouw, Vierdag Orgelarchief, van Vulpen, S. de Wit & Zn.

België

Andriessen orgelbouw, Arkon, Arnold Clerinx, Bruggeman-Baert, Patrick Collon, Etienne Debaissieux, Thomas Francorchamps, Hooghuys, Rudi Jacques, Marc Leuridan, Leo Lovaert, Chris Maene, Schumacher, André Thomas, Gerd Wuyts.

Denemarken

Andersen & Bruhn, Frobenius, Gunnar Fabricius Husted, Krohns Orgelbyggeri, Marcussen & Son, Olav Haugland, Sven Hjorth Andersen.

Duitsland

Arp Schnitger Gesellschaft, Ars Intonationis, Beckerath Orgelbau, Bosch, Conradi Orgelbau, Orgelbau Eisenbarth, Herman Eule Orgelbau, Orgelbau Fasen, Fischer & Krämer, Orgelbau Fleiter, Müncher Orgelbau Johannes Führer, Förster & Nicolaus, Joseph Gabler, Giesecke, Glatter-Götz Organs, Orgelbau Göckel, Hehl Orgelbau, Orgelbau Heintz, Zacharias Hilderandt, Orgelbau Hoffmann, Hubert Hey Orgelbau, Orgelbau Hüfken, Ibach Orgelbau, Jehmlich Orgelbau, Johannes Klein Orgelbau, Orgelbau Klais, Kubak, Orgelaspekte Lobback, Orgelmanufaktur Jürgen Lutz, Orgelbau Mühleisen, Orgelbau Werner Mann, Orgelbau Hugo Mayer, Wolfgang Nuszbücker Orgelbau, Oberlinger, Daniel Plöhn, Joachim Popp Orgelbau, Rapp, Reiser, Rensch Orgelbau, Orgelbau Rohlf, Orgelbau Rühle, Sandtner Orgelbau, Sauer, Schmid Orgelbau, Orgelbau Schönefeld, Alexander Schuke Potsdam Orgelbau, Karl Schuke Berliner Orgelbauwerkstatt, Orgelbau Schulte, Orgelbau Claus Sebastian, Orgelbau Seifert, Silbermann, Speith Orgelbau, Staller Orgelbau, Gustav Steinmann, Steinmeyer Orgelbau, Stumm Orgeln, Stumpf Orgel, Thonius Orgelbau, Orgelbau Vier, Vleugels, Voigt, G.E. Walcker, Waldkircher Orgelbau, Wegscheider Orgel, Weiblen Spezialwerkzeuge, Weimbs, G. Weishaupt, Orgelbau Claudius Winterhalter, Rainer Wolter, Orgelbau Wünning.

Engeland

Stephen Bicknell, Boggis, Bridgehead, Boot & Son, Bower & Company, Carter, Clough & Sons, Peter Collins, Conacher, Copeman Hart and Company, Matthew Copley, Percy Daniel & Co, Dean, William Drake, Edwards and Company, Goetze and Gwynn, Griffiths & Cooper, Groves, Harrison & Harrison, Jennings, Lammermuir, David Leach, Mander, Michael Macdonald, John Page, Phoenix Organs, Pipe Organ Preservation Co, Renatus, Rodgers, Rushworth & Dreaper, Solid State Organ Systems, Kenneth Tickel, Walker, Wells-Kennedy, Willis, Wood Brown Limited, Wood of Huddersfield.

Finland

Mäkinen & Gripentrog.

Frankrijk

Aubertin, Association Aristide Cavaille-Coll, Dupont, Olivier Glandaz, Claude Jaccard, Kern & Fils, Koenig, Denis Londe, Remy Mahler, MP Orgues, Muhleisen, Oberthur, Laurent Plet, Pascal Quoirin, Dominique Richaud, Yves Sévère, Vosgienne, Franse orgelbouwers GPFO (Groupement Professionel de Facteurs d'Orgues).

Hongarije

Pécsi Orgonaépítô, Soproni, Vági Gyula.

Ierland

Adama, Wells-Kennedy.

Italië

Albertoni, Constanzo Antegnati, Graziadio Antegnati, Antichi organi del Canavese, Callido, Carli, Chichi, Gianluca Chiminelli, Walter Chinaglia, Consoli, Continuello, Gianni Ferraresi, Formentelli, Inzoli, Kaufmann, Maggiora, Mascioni, Michelotto, Organia Romana, Dell'Orto & Lanzini, Pedrazzi, Pinchi, Pradella, Ruffatti, Luciano Saviolo, Claudio Tamburini, Torri, Vegezzi-Bossi, Andrea Zeni.

Latvija (Letland)

Ugales.

Noorwegen

Ryde & Berg Orgelbyggeri, Torkildsen Orgelbyggeri.

Oostenrijk

Allgäuer, Bodem, Enzenhofer, Erler, Hartig, Heftner, Hitsch, Kaltenbrunner, Kögler, Mertel, Pekarek, Pflüger, Pirchner, Rieger, Walter Vonbank, Oostenrijkse orgelbouwers (Orgelbauer in Österreich).

Polen

Chrobak & Synowie, Kaczmarczyk, Piotr Pawlik, Zych / Zaklady.

Slovenië

Orglastvo Skrabla.

Slowakije

Spanje

Alvarez, Blancafort, Grenzing, Simon Platt, Taller.

Tsjechië

Cerny, Polácek, Rieger Kloss CZ, Smolka, Stavinoha, Stránka firmy, Varhany.

Zweden

Grönlunds orgelbyggeri, Karl Nelson Orgelbyggeri AB.

Zwitserland

Jean-Daniel Ayer, Caluori, Bernhardt Edskes , Felsberg AG, Füglister, Graf AG, Hauser, Orgelbau Kuhn AG, Mathis Orgelbau AG, Späth AG, Orgelbau Streuli, Tricoteaux, Wälti, Zwitserse orgelbouwers GSO (Gesellschaft Schwiezerischer Orgelbaufirmen).

Afrika

Zuid-Afrika

Selway Robson.

Amerika

Canada

Casavant Frères, Guilbault-Thérien, Halbert Gober, James Louder, KJR & Assoc.Inc., Laliberté-Payment, Orgues Létourneau, Pole and Kingham, Raudsepp.

Mexico

Joachim Wesslowski.

Verenigde Staten

American Institute of Organbuilders, Andover, Austin, Berghaus, Bigelow, Bond, Bozeman, Broome & Co, Bunn-Minnick Company, Buzard, Carey, Cornel Zimmer, Dobson, Fisk, Fowler, Gerger & Sons, Gober Organs, Hendrickson, Huntingdon, Hupalo, Kegg, Kerner and Merchant, Levsen, Maier, Mander, Martin Ott, Miller, Muller, Murphy, Noack, Nordlie, Ontko Pipe Organs, Parkey, Pasi, Paul Fritts & Co, Rappahannock, Redman, Reuter, Richards / Fowkes & Company, Riedel, Rieger-Kloss, Ross King, Rule & Company, Schantz, Schlueter, Schudi, Syndyne Corporation, Tannenberg, Taylor & Boody, Wells Kennedy, Wicks, Wissinger Organs, Zimmer.

Azië

Filippijnen

Diego Cera.

Korea

Hung Sung-Hoon, Wicks.

Japan

Jubal, Mana Orgelbau, Suto, Tsuji, Yamano.

Oceanië

Australië

W.J. Simon Pierce.

Bijgewerkt 13-jan-2007 START | Omhoog | Nederland | Zwitserland